Göç Hikâyesi: Bulgaristan'dan Karaman Ovası'na
Karabağlar oymağının 1906–1907 yıllarında Bulgaristan'dan Anadolu'ya uzanan yolculuğu.
Göç Güzergâhı
Yaklaşık 1.200 km'lik Yolculuk
Arka Plan
Neden Göç?
93 Harbi (1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı) Balkanlardaki Türk nüfus için bir kırılma noktasıydı. Savaş sonrası kurulan Bulgar devletinde Türk toplulukları artan baskıya maruz kaldı.
1890'larda yapılan tespit, Konya vilayetindeki 227.799 dönümlük boş arazinin 136.000 dönümünün (%59,7) Karaman'da bulunduğunu ortaya koymuş ve bölge yaklaşık 6.800 göçmenin iskânına uygun görülmüştür.
Menşe
Nereden Geldiler?
Göçmenler Bulgaristan'ın Silistre ili, Hacıoğlu-Pazarcık ilçesine bağlı Çayır köyünden gelmişlerdir. Çayır (Çayır-Mahalle), Dobruca platosunun güneyinde, Deliorman bölgesine yakın bir Türk köyüydü. 1942'de Bulgar hükümeti tarafından adı "Hitova" olarak değiştirilmiştir.
Aileler Karabağlar (Karaballar) oymağına mensuptu.
Derin Kökler
Horasan'dan Rumeliye — 800 Yıllık Yolculuk
1906–1907 göçü, aslında çok daha uzun bir yolculuğun son halkasıdır. Köy atalarının kökeni, bugünkü İran-Afganistan sınırı civarındaki Horasan bölgesine dayanmaktadır. Bu coğrafyadan Anadolu'ya göç yaklaşık 1200 yılları civarında gerçekleşmiştir — Mevlana Celaleddin Rumi'nin ailesiyle birlikte Horasan'dan göç ettiği dönemle aynı çağa denk gelmektedir.
Göç Zinciri
- yakl. 1200
Horasan (İran-Afganistan sınırı)
Atalar Anadolu'ya göç etti — Mevlana'nın çağdaşları
- Sonraki yüzyıllar
Toros Dağları (Karaman–Silifke hattı)
Yörük (göçebe pastoralist) hayatı yaşadılar
- Osmanlı dönemi
Rumeli (Bulgaristan)
Osmanlı iskân politikalarıyla Balkanlara yerleştirildiler
- 1906–1907
Durayda, Karaman
Bulgaristan'dan Anadolu'ya son göç
Toros Dağları'nda Yörük olarak yaşayan bu topluluklar, konar-göçer bir pastoralist kültür sürdürmüştür. Karaman ile Silifke arasındaki yaylalarda yüzyıllar geçiren bu insanlar, nihayetinde Osmanlı iskân politikalarıyla Rumeli topraklarına (Bulgaristan) aktarıldı.
Böylece 1906–1907 göçünde Bulgaristan'dan Anadolu'ya dönen aileler, aslında asırlık bir döngüyü tamamlamış oluyordu: Orta Asya'dan Anadolu'ya, Anadolu'dan Rumeli'ye, Rumeli'den tekrar Anadolu'ya.
Güzergâh
Adım Adım Göç Yolu
Çayır Köyü (Hitova)
Hacıoğlu-Pazarcık (Dobriç), Bulgaristan
Başlangıç noktası. Karabağlar oymağının ~300-400 yıldır yaşadığı köy. Köy bir Bulgar'a satılarak yola çıkıldı.
Köstence (Constanța)
Romanya
Karadeniz kıyısındaki liman şehri. Muhacirler buradan gemiyle İstanbul'a yola çıktı.
Haydarpaşa
İstanbul, Anadolu yakası
Anadolu yakası limanı. Gemiyle ulaşıldı, demiryoluyla Konya'ya sevk edildiler.
Konya
Konya
Demiryoluyla ulaşıldı. Bir handa kalırken hemşehrileri Çotuk Ahmet Efendi ile karşılaşıldı.
İlisıra (Yollarbaşı) & Mecidiye
Karaman yakınları
Geçici barınma noktası. Evler inşa edilene kadar bu köylerde misafir kalındı.
Mesudiye (Durayda)
Karaman, merkez ilçe
Varış noktası — ve döngünün tamamlanması. 94 hane, atalarının yüzyıllar önce çıktığı coğrafyaya geri döndü.
Öncü
Çotuk Ahmet Efendi'nin Kritik Rolü
Karabağlar oymağından Çotuk Ahmet Efendi, diğer muhacirlerden önce bağımsız olarak Durayda'ya yerleşmişti. Hemşehrileri Konya'da bir handa kalırken onu keşfettiler. Ahmet Efendi'nin "Gelin buraya, Durayda'da bol toprak var" daveti, 94 hanenin bu bölgeye yönelmesini sağladı.
Osmanlı Devleti
Devletin Rolü
Osmanlı devleti göçmenlere Ermeni ve Rum usta ve dülgerler görevlendirdi. Muhacirler kerpiç döküp harç kararak kendi evlerini inşa etti. Evler tamamlandığında kura ile dağıtıldı. Devlet ayrıca çift hayvanları ve tohumluk temin etti.
Arşiv
Resmî Kuruluş
Kuruluş tarihi: 1907 sonbaharı. İskân haberi iki gazetede duyuruldu:
Tercüman-ı Hakikat
nr. 9594, 15 Aralık 1907
Konya Vilâyet Gazetesi
nr. 1894, 10 Aralık 1907
Karaman Şer'iyye Sicili
321 numaralı sicil, s. 229 ve 292
1914
Bosnalı Göçmenler Denemesi (1914)
Nisan 1914'te 27 Bosnalı muhacir hane (108 kişi) İstanbul'dan gönderilip Durayda'ya yerleştirildi. Ancak aralarında çıkan anlaşmazlıklar (hırsızlık iddiaları) nedeniyle kısa süre sonra köyü terk ederek Konya'ya döndüler.